Wszyscy?
Podobno nie uczymy się na błędach. Jednak uczymy się przez całe życie, więc tym razem będą cytaty z Wojny i pokoju Tołstoja (przełożył Andrzej Stawar).
Pierre Bezuchow: „Chciałem tylko powiedzieć, że wszystkie myśli, które powodują wielkie skutki, są zawsze proste. Cała moja myśl na tym polega, że jeżeli ludzie występni związani ze sobą stanowią siłę, to ludziom uczciwym wypada zrobić to samo”.
Koniec, kropka.
Cesarz Napoleon po zesłaniu na Wyspę św. Heleny pisał: „Wojna z Rosją powinna była stać się najpopularniejszą wojną współczesności: była to wojna zdrowego rozsądku i prawdziwych korzyści, wojna pokoju i bezpieczeństwa. Otwierały się nowe korzyści, nowe prace, dające dobrobyt i pomyślność wszystkim. System europejski byłby ugruntowany, kwestia polegałaby tylko na zorganizowaniu go. […] W tym stowarzyszeniu wielkich monarchów omawialibyśmy swe interesy jak w rodzinie i liczylibyśmy się z narodami, jak rządca liczy się z właścicielem. W ten sposób Europa stałaby się wkrótce rzeczywiście jednym narodem, a każdy, gdziekolwiek by się znalazł, czułby się zawsze we wspólnej ojczyźnie. […] Powróciwszy do Francji […] ogłosiłbym jej granice za niezmienne; wszelką przyszłą wojnę za wojnę obronną; wszelką nową ekspansję za antynarodową; […] moja dyktatura by się skończyła i zaczęłyby się rządy konstytucyjne…”.
I co wy na to? Jednak warto czytać i wiedzieć, co się śpiewa:
Dał nam przykład Bonaparte
Jak zwyciężać mamy.
Hymn chroniony przez Konstytucję. Cóż, nasza współczesna władza, fałszując w śpiewie, wmawia nam, że nie bardzo dobrze czujemy się w tej Europie Napoleona. Zapomnieli, że jego Bruksela byłaby w Paryżu.
„Rostopczyn uspokoił się fizycznie i, jak to zawsze bywa, jednocześnie z fizycznym uspokojeniem rozum sfałszował dla niego motywy moralnego uspokojenia. […] Odkąd istnieje świat i ludzie zabijają się wzajemnie, nigdy ani jeden człowiek nie dokonał przestępstwa nad swym bliźnim, nie uspokajając się tą myślą. Tą myślą jest le bien public, dobro innych ludzi”.
No, proszę. I znowu wszystko przez nas. Przez tych wszystkich, innych, ludzi.
Pyta Tołstoj w Wojnie i pokoju: „Co jest przyczyną historycznych zdarzeń? Władza. Co to jest władza? Władza jest to zbiorowa wola przeniesiona na jedną osobę. Pod jakimi warunkami przechodzi wola mas na jedną osobę? Pod warunkami wyrażenia przez daną osobę woli wszystkich ludzi. Znaczy to, że władza jest władzą. Znaczy to, że władza jest słowem, którego znaczenia nie rozumiemy”.
To co my rozumiemy? I co to są ci wszyscy ludzie?
Alicja Rosé napisała w wierszu PS, zadedykowanym Adamowi Zagajewskiemu, o Europie, która „kurczyła się niczym rodzynka”. Uwielbiam rodzynki. Skoro kurczę się w sobie, a tak jest, to pozostanie tylko ten wspaniały smak. Nasycony słońcem, zapachem morza.
I jako pointa cytat z pisarza, którego nie polubiłam, z Sielanek George’a Saundersa.
„Okólnik z dystrybucji: No, bo czym jest prawda? Tym, dzięki czemu dzieją się rzeczy dla nas pożądane. Prawdą jest to, czego wygłoszenie stawia naszą drużynę w dobrym świetle […] a wtedy ludzie spoza naszej drużyny widzą wszystko tak jak my […] prawda to wiatr w naszych żaglach, który wieje tylko dla nas.” (przełożył Michał Kłobukowski)
Gdyby ktoś to czytał. I zrozumiał.