3987add0-a40d-4177-aa03-3d0f8d91f5ef.png

Broń zabrana chłopom w czasie protestów, sierpień 1937

Wojna światów

Ewa Hevelke
Blog
18 sie, 2020

„Obejrzymy dzisiaj film szczególny, dzięki któremu będziemy mogli niemal naocznie uczestniczyć w wydarzeniach sprzed stu lat, tej wielkiej wojnie światów, zderzeniu cywilizacji, a raczej zderzeniu cywilizacji i antycywilizacji” – powiedział minister prof. Piotr Gliński w czasie uroczystej premiery filmu Wojna światów, opus magnum Telewizji Polskiej, przygotowanego dla uczczenia setnej rocznicy Bitwy Warszawskiej. Kolorowe kadry sprzed ponad stu lat mają przybliżyć historyczne wydarzenia, by były bardziej realne i przez to – sugestywne. Taką metodą realizowane były kiedyś filmy o powstaniu warszawskim. Widz mógł się poczuć wówczas jak powstaniec, a dzisiaj jak żołnierz spod Radzymina w dniu 15 sierpnia 1920 roku.

To było wielkie święto, również w latach dwudziestych. Nazywano je Świętem Czynu Chłopskiego, jako że blisko osiemdziesiąt procent żołnierzy wojny polsko-bolszewickiej to byli chłopi. Generację później, 15 sierpnia 1937 roku, chłopi wyszli świętować. Tym razem był to początek Wielkiego Strajku Chłopskiego. W ciągu tygodnia policja zabiła czterdzieści cztery osoby, pięć tysięcy ludzi zaaresztowano i torturowano na „ścieżkach zdrowia”. Policja paliła domy, niszczyła plony, łamała bydłu nogi, by stało się bezużyteczne. Sześciuset aresztowanych postawiono przed sądem. Wprowadzono blokadę informacji i cenzurę.

Rok wcześniej, w Nowosielcach w powiecie przeworskim, ponad sto tysięcy chłopów uczestniczyło w manifestacji antysanacyjnej. Paradoksalnie, na tle tłumu fotografował się Naczelnik Sił Zbrojnych Edward Śmigły-Rydz. Była to ostatnia próba podtrzymania iluzji pod hasłem Wódz z narodem, naród z Wodzem. Jednak wznoszono okrzyki na cześć Wincentego Witosa, który w tamtym czasie znalazł azyl polityczny w sąsiedniej Czechosłowacji.

W czasie Wielkiego Strajku z 1937 roku chłopom chodziło o przeprowadzenie elementarnych reform, które pomogłyby głodującej polskiej wsi, bo efektywność produkcji rolnej zmniejszyła się trzykrotnie w ciągu dziesięciolecia. Równie silnie domagano się poszanowania zasad demokracji, chociaż w autorytarnym państwie konstytucji kwietniowej brzmiało to jak mrzonka.

Opór chłopów szybko zdławiono; Drugą Rzeczpospolitą również, dwa lata później.

15 sierpnia 2020 roku zmarł Henryk Wujec. Henryk Wujec był fizykiem. Rozumiał złożoność świata w stopniu niedostępnym przeciętnemu dorosłemu Polakowi, bez względu na stopień jego wykształcenia i klasy, z którą się społecznie identyfikuje.

17 sierpnia 2020 roku moja córka zadała mi dwa pytania. Co znaczy E=mc²? Oraz co krzyczą ci panowie (o 21:45, o LGBT, pod oknami jej pokoju)?         

Henryk Wujec umiał wyjaśniać takie kwestie i stanąć wobec wojny światów.

Udostępnij

W zespole redakcyjnym „Dialogu” od 2019 roku. Absolwentka Szkoły Głównej Handlowej oraz Wiedzy o Teatrze w Akademii Teatralnej w Warszawie. Redaktorka Encyklopedii Teatru Polskiego. Stale współpracuje z Instytutem Teatralnym im. Zbigniewa Raszewskiego, Teatrem 21, Muzeum Teatralnym. Współautorka filmów found footage w projekcie „Teatr Publiczny. Przedstawienia”.