Dialog 7-8/2019 (752-753)

Udostępnij

Samotna wieczność

Koniec rzeczpospolitej poetów

Jolanta Kowalska

Ostatnie spektakle Anny Augustynowicz i Piotra Cieplaka dają świadectwo zastanawiającej przemianie samoświadomości teatru. Spektakl Anny Augustynowicz, przygotowany w Teatrze Polskim w Warszawie, jest inscenizacją Wyzwolenia Wyspiańskiego, legnickie Wyzwolenia Cieplaka to współczesna wariacja na jego temat, zrealizowana na podstawie tekstu Magdaleny Drab. Łączy je wiele, przede wszystkim intencja zbadania żywotności kultury symbolicznej polskiego romantyzmu.

Kwiat paproci

Maria Wojtyszko

Tekst dla dzieci i młodzieży o Stanisławie Wyspiańskim. Artysta przedstawiony jest tu w trzech postaciach: jako ciężko już chory człowiek pod koniec krótkiego życia, jako osierocony chłopiec szukający tytułowego kwiatu paproci (postać lalkowa) i jako wewnętrzny krytyk. W finale te trzy postaci łączą się w jedno, a czarodziejskim kwiatem, który daje nieśmiertelność, okazuje się po prostu sztuka. Maria Wojtyszko przystępnie i z humorem, a jednocześnie odważniej niż w programach szkolnych, przedstawiła tragiczną biografię Wyspiańskiego. Historia o samotności, odrzuceniu i umieraniu wpleciona w widowiskową baśń staje się wzruszająca i zrozumiała dla odbiorców w bardzo różnym wieku. 

Coś Wyspiańskiemu dać

Rozmowa z Marią Wojtyszko

Historie Marii Wojtyszko

Andrzej Lis, Marianna Lis

Bohaterowie opowiadanych przez Marię Wojtyszko historii dojrzewają i zmieniają się wraz z upływem czasu, raz po raz wracając na karty pisanych przez nią opowieści. To właśnie historie są tu najważniejsze. I te, które autorka znajduje w świecie własnej wyobraźni i te stworzone na motywach i wątkach zaczerpniętych z wyobraźni jej poprzedników.

Pogoda na jutro

Jedź i patrz

Rozmowa z Markiem Waszkielem

Rozmowa z Markiem Waszkielem, historykiem teatru lalek i dyrektorem teatrów lalkowych w cyklu „Pogoda na jutro” o sytuacji polskiego teatru w kontekście polityki kulturalnej państwa.

Niech dorośli się ogarną

Traktować publiczność poważnie

Zuzanna Berendt, Dominik Gac, Henryk Mazurkiewicz, Piotr Morawski, Sandra Szwarc

Rozmowa o polskim teatrze dla dzieci i młodzieży po tegorocznej edycji Ogólnopolskiego Konkursu na Wystawienie Polskiej Sztuki Współczesnej.

Motyl   

Małgorzata Sikorska-Miszczuk

Sztuka dla najmłodszych widzów, pisana z myślą o teatrze lalek. Dziewczynka boi się ciemności, a rodzice zostawiają ją wieczorem w pokoju, by nauczyła się sama zasypiać. Na pomoc przychodzą jej bajkowi przyjaciele i czarodziejskie moce, dzięki którym zmienia się nocą w motyla. Ratuje najpierw przywiązanego do drzewa psa, a potem cały świat przed złym czarnoksiężnikiem hipnotyzerem, sprawującym władzę nad dorosłymi za pośrednictwem telewizji. Okazuje się, ze zły czarnoksiężnik jako dziecko także bał się ciemności... Sztuka zachęca do samodzielnego myślenia i zręcznie łączy przekaz terapeutyczny z polityczną przestrogą. 

Hipnoza

Rozmowa z Małgorzatą Sikorską-Miszczuk

Kury, kobro i inne puzzle

Wojciech Szot

Dla czytelnika na co dzień zajmującego się polską prozą zaskakujące jest to, że o ile polska proza wciąż próbuje rozliczać się z przeszłością za pomocą tradycyjnych, niezbyt skomplikowanych narracji, o tyle w dramatach Małgorzaty Sikorskiej-Miszczuk, dzięki wprowadzeniu sytuacji i postaci z innych porządków, udaje się stworzyć nowe opowieści i na nowo nas opowiedzieć.

Po przyjęciu

Budowniczy ruin

Tadeusz Bradecki

Wodzu, już nie prowadź

Sito krytyki

Michał Pospiszyl

Przesiewanie nie próbuje udawać, że jest obiektywne, wycofane, wykonywane w pojedynkę. Aby przesiać ziarno rolnik musi je podrzucić tak by wiatr rozwiał lżejsze plewy a na sito spadła jedynie właściwa treść. Warunkiem tego procesu jest zatem cały szereg zewnętrznych i niepoddających się kontroli okoliczności: wiatr nie może być ani za słaby ani zbyt silny, ziarna zbyt wilgotne ani zbyt suche. Dlatego krytyka, przesiewanie, o ile ma się udać, musi porzucić rolę pouczającego sędziego, eksperta, instytucji autorytetu i stać się dziełem całej wielości.

A na koniec ma być arcydzieło

Marta Keil

W polskim teatrze po 1989 roku podejmowano najrozmaitsze działania krytyczne – bardziej lub mniej radykalne, bardziej lub mniej koniunkturalne, ale nieraz wprowadzające w obieg nowe idee. Te działania zatrzymywały się jednak na poziomie programu i nie wpisywały się w struktury działania instytucji. A to sposób wytwarzania teatru jest tu kluczowy – i na pewno ważniejszy od ideowych deklaracji.

Ustanowienia

W potylicę

Piotr Morawski

Role żeńskie

Werona (Verona)

Claudia Piñeiro

Przełożyła Marta Jordan

Trzy siostry i brat spotykają się w rodzinnym domu z okazji siedemdziesiątych piątych urodzin matki. Rozmowy o błahostkach szybko ustępują miejsca sporom na poważniejsze tematy. Wśród nich jest ten najważniejszy – kwestia opieki nad chorującą na Parkinsona matką. Egoizmy dochodzić będą do głosu między wierszami, tak samo jak konflikty między członkami rodziny, którzy niegdyś byli sobie bliscy, a teraz poukładali życie z dala od siebie.

Co tu jeszcze pogrzebano? (We Don’t Know What’s Buried Here)

Grace Dyas

Przełożyła Joanna Crawley

Dwie dorosłe kobiety przekopują ziemię w ogrodzie w poszukiwaniu świadectw przeszłości – przed laty teren ten należał do jednego z irlandzkich klasztorów prowadzących ośrodek dla niezamężnych ciężarnych kobiet. Historia ośrodka pełna jest niewiadomych – już wcześniej zwracano uwagę, że w niejasnych okolicznościach zaginęło wiele urodzonych dzieci, i że w ogrodzie odnajdywano zwłoki. Teraz w tym miejscu stanąć ma wielki hotel, więc czasu na przebadanie terenu jest coraz mniej. Inspirując się historią Irlandii Grace Dyas nie tworzy tu prostego teatru dokumentalnego – nadrzędne w opowieści są perspektywa matczynej tragedii i pragnienie moralnej oceny zdarzeń z przeszłości.

Po bandzie

Męski kompleks nieokreśloności

Marek Beylin

Ciało, polityczność, normatywność

Alternatywna motoryka. Niepełnosprawność i tożsamość w ujęciu Rafała Urbackiego

Ewelina Godlewska-Byliniak

Rafał Urbacki (1984-2019), reżyser, choreograf i performer, w swych przedstawieniach obnażał hipokryzję i stereotypy stojące za myśleniem o niepełnosprawności. Przeciwstawiał im projekt tożsamościowy, który był nie tylko propozycją nowego myślenia o niepełnosprawności jako konstruowanej społecznie tożsamości i jej splocie z innymi doświadczeniami tożsamościowymi, ale też propozycją nowej – wywiedzionej z praktyki – teorii niepełnosprawności.

Niepełnosprawność w trybach sztuki krytycznej

Justyna Lipko-Konieczna

Przeciwwagą dla reprezentacji umieszczających niepełnosprawność w pułapce kulturowo dziedziczonego piętna jest społeczny model niepełnosprawności rozwijany na Zachodzie od lat siedemdziesiątych przez przedstawicieli ruchu na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami. Niepełnosprawność jest tu traktowana jako efekt społecznych praktyk, a nacisk kładzie się na badanie struktur symbolicznych, znaczeń, stygmatów kształtujących wyobrażenia o tożsamości i niepełnosprawności.

Niezwykłe ciała

Rosemarie Garland-Thomson

Przełożyła Natalia Pamuła

Przedmowa napisana po dwudziestu latach od wydania książki Extraordinary Bodies. Figuring Physical Disability in American Culture and Literature (1997), która uważana jest za podstawę kanonu krytycznych studiów o niepełnosprawności i wraz z innymi wydanymi w podobnym czasie publikacjami złożyła się na to, co nazywamy „studiami o niepełnosprawności w humanistyce”, a czasami „nowymi studiami o niepełnosprawności”.

Nawozy sztuczne

Wojna i pokój

Tadeusz Nyczek

Umieranie

Ojcze nasz

Mariusz Bieliński

Minimalistyczny, poetycki zapis przeżycia choroby i śmierci ojca. Narrator jeździ pociągami „z Warszawy do Niewarszawy” (i z powrotem), by odwiedzać ojca w domu rodzinnym, a potem w szpitalu. Umieranie okazuje się przede wszystkim nużące. Nie wiadomo, o czym z bliskimi rozmawiać – padają komunały, rytualne słowa pocieszenia, pożegnanie nieznośnie się przeciąga, a potem i tak śmierć przychodzi z zaskoczenia. Tekst jest zbudowany na powtórzeniach, jakby natrętne frazy niczym mantry miały zaczarować rzeczywistość. A przy tym, dzięki swojej prostocie, przeprowadza czytelnika przez opis najgłębszego kryzysu poruszająco i bez egzaltacji.

Metafizyczne dolby surround

Jacek Kopciński

Śmierć rodzica jest toposem polskiej literatury współczesnej. Od czasu, kiedy Tadeusz Różewicz ogłosił w 1999 roku tom Matka odchodzi, współczesna poezja polska zamieniła się w treny i nekrologii, a proza – we wspomnienia, rozstania i pożegnania. W nowym dramacie Mariusza Bielińskiego Ojcze nasz pierwsze słowa modlitwy są zapowiedzią pozytywnego przewartościowania relacji z ojcem, a zarazem głębokiego kryzysu wiary, jakiego doświadcza bohater.

Varia

Konteksty: Ta sytuacja jest okrutna

Ida Ślęzak

O teatrze nieantropocentrycznym na marginesie książki Ismaëla Jude’a Sur le théâtre de Philippe Quesne. L’anthroposcène et ses troglodytes (Editions L’Harmattan, Paris, 2018).

Nowe sztuki:

Claudia Piñeiro Ile jest warta lodówka

Thomas Köck Atlas

Nora Abdel-Maksoud Café Populaire

Z afisza

Contens

Udostępnij